1. Flotasiýa düşünjesi
Flotasiýa, şeýle hem flotasiýa baýlaşdyryşy diýlip atlandyrylýar, magdanlardaky dürli minerallaryň ýüzleý häsiýetleriniň tapawutlaryny ulanmak arkaly gaz-suwuklyk-gaty faza serhedinde peýdaly minerallary gangue minerallaryndan bölýän mineral gaýtadan işlemek tehnologiýasydyr we "aralyk bölmek" hem diýlip atlandyrylýar. Dürli mineral bölejikleriniň aralyk häsiýetleriniň tapawutlaryna esaslanyp, bölejikleri bölmek üçin faza serhetlerini gönüden-göni ýa-da gytaklaýyn ulanýan ähli tehnologik proseslere flotasiýa diýilýär.
Mineralyň ýüzüniň häsiýetleri mineral bölejikleriniň ýüzüniň fiziki, himiki we beýleki häsiýetlerine, mysal üçin, ýüzüň çyglylygy, ýüzüň elektrik häsiýetleri, ýüzüň atomlarynyň himiki baglanyşyklarynyň görnüşleri, doýgunlygy we işjeňligi we ş.m. degişlidir. Dürli mineral bölejikleriniň ýüzüň häsiýetlerinde belli bir tapawutlar bar. Bölejikleriň ýüzüniň häsiýetlerinde bu tapawutlary ulanmak arkaly minerallary faza serhetleriniň kömegi bilen bölmek we baýlaşdyrmak mümkin. Şonuň üçin flotasiýa prosesi gaz-suwuklyk-gaty üç fazaly serhetleri öz içine alýar.
Minerallaryň ýüzüniň häsiýetlerini emeli goşulyşma arkaly üýtgedip bolýar, maksady peýdaly minerallar bilen gangue mineral bölejikleriniň arasyndaky ýüzüň tapawudyny artdyrmak we olaryň bölünmegini ýeňilleşdirmekdir. Flotasiýada flotasiýa reagentleri adatça minerallaryň ýüzüniň häsiýetlerini emeli üýtgetmek, minerallaryň arasyndaky ýüzüň häsiýetleriniň tapawudyny giňeltmek, minerallaryň ýüzüniň gidrofobikligini ýokarlandyrmak ýa-da azaltmak, şeýlelik bilen minerallaryň flotasiýa häsiýetini sazlamak we dolandyrmak hem-de has gowy bölüniş netijelerini almak üçin ulanylýar. Şonuň üçin flotasiýa tehnologiýasynyň ulanylyşy we ösüşi flotasiýa reagentleri bilen ýakyndan baglanyşyklydyr.
Mineral bölejikleriniň ýüzleý häsiýetleri dykyzlyk we magnit duýgurlygy ýaly mineral fiziki parametrlerinden tapawutlanýandygy sebäpli, mineral bölejikleriniň ýüzleý häsiýetlerine, esasan, minerallary bölmek üçin minerallaryň arasyndaky ýüzleý häsiýetlerinde zerur tapawutlary döretmek üçin emeli usulda goşulyp bolýar. Şonuň üçin flotasiýa mineral bölmekde giňden ulanylýar we uniwersal mineral gaýtadan işlemek usuly hökmünde tanalýar. Bu, esasanam, inçe we örän inçe materiallary bölmekde iň giňden ulanylýan we netijeli mineral gaýtadan işlemek usulydyr.
2. Flotasiýanyň ulanylyşy
Mineral gaýtadan işlemek metal eretmek we himiýa senagaty üçin çig mal taýýarlaýan önümçilik operasiýasydyr we köpük flotasiýasy mineral gaýtadan işlemegiň iň möhüm usullarynyň birine öwrüldi. Mineral serişdeleriniň ählisini diýen ýaly flotasiýa arkaly bölüp bolýar.
Häzirki wagtda flotasiýa gara metal magdanlarynda, esasan, gematit, smitsonit, ilmenit we beýleki minerallar ýaly demir we marganesi baýlaşdyrmak üçin giňden ulanylýar; gymmat bahaly metal magdanlarynda, esasan altyn we kümüşi baýlaşdyrmak üçin; mis, gurşun, sink, kobalt, nikel, molibden, surma ýaly reňkli metal magdanlarynda, şol sanda galena, sfalerit, xalkopirit, xalkosit, molibdenit, pentlandit ýaly sulfid minerallarynda we malahit, serussit, gemimorfit, kassiterit, wolframit ýaly oksid minerallarynda; fluorit, apatit, barit ýaly metal däl duz minerallaryny we kaliý duzy we daş duzy ýaly ereýän duz minerallaryny aýyrmak; şeýle hem metal däl minerallary we kömür, grafit, kükürt, almaz, kwarts, slýuda, dala şpaty, beril, spodumen ýaly silikat minerallaryny aýyrmak üçin giňden ulanylýar.
Flotasiýa yzygiderli tehnologik ösüş bilen mineral gaýtadan işlemek ulgamynda baý tejribe toplady. Öň senagat taýdan ulanylyş gymmaty ýok hasaplanýan pes derejeli we gurluş taýdan çylşyrymly minerallar häzir flotasiýa arkaly gaýtadan işlenilýär (ikinji derejeli serişdeler).
Mineral baýlyklar barha azalýarka, peýdaly minerallar has inçe paýlanýar we magdanlarda garyşýar, bu bolsa bölmegi has kynlaşdyrýar; önümçilik çykdajylaryny azaltmak üçin metallurgiýa materiallary we himiki maddalar ýaly pudaklar gaýtadan işlenen çig mallaryň, ýagny bölünen önümleriň hil standartlaryna we takyklygyna has ýokary talaplary goýýarlar.
Bir tarapdan, hilini ýokarlandyrmak zerurdyr; beýleki tarapdan, minerallaryň ownuk bölejikleriniň ululygy sebäpli bölünip alynmagynyň kyn bolmagy meselesine gelende, flotasiýanyň beýleki usullara garanda artykmaçlyklary barha artýar we häzirki wagtda iň giňden ulanylýan we geljegi uly mineral gaýtadan işlemek usulyna öwrülýär. Flotasiýa usullary ilki sulfid minerallary üçin ulanylyşdan oksid minerallaryna we metal däl minerallara çenli kem-kemden ösdi. Häzirki wagtda dünýäde flotasiýa arkaly gaýtadan işlenilýän minerallaryň umumy mukdary her ýyl milliardlarça tonna ýetýär.
Soňky onýyllyklarda flotasiýa tehnologiýasynyň ulanylyşy diňe mineral gaýtadan işlemek inženerçiligi pudagy bilen çäklenmän, eýsem daşky gurşawy goramak, metallurgiýa, kagyz önümçiligi, oba hojalygy, himiýa senagaty, azyk, materiallar, lukmançylyk, biologiýa we beýleki ugurlara giňeldi.
Mysal üçin, aralyk önümlerdäki peýdaly komponentleri, pirometallurgiýanyň uçujy maddalaryny we şlaklaryny flotasiýa arkaly dikeltmek; gidrometallurgiki ereme galyndylaryny we süýşdürilen çökündi önümlerini flotasiýa arkaly dikeltmek; gaýtadan işlenen kagyzy syýadan aýyrmak üçin himiýa senagatynda flotasiýa we sellýuloza galyndylaryndan süýümi dikeltmek; derýa dibiniň magdan gumundan agyr çig nebiti çykarmak, kiçi gaty hapalaýjylary, kolloidleri, bakteriýalary aýyrmak we lagym suwlaryndan metalyň yzlaryny aýyrmak daşky gurşaw inženerçiliginde adaty ulanylyşlardyr.
Flotasiýa prosesleriniň we usullarynyň kämilleşdirilmegi, şeýle hem täze we netijeli flotasiýa reagentleriniň we enjamlarynyň peýda bolmagy bilen flotasiýa has köp senagatda we pudaklarda has giňden ulanylar. Flotasiýa prosesleri ulanylanda, reagentleriň gaýtadan işlemegiň bahasyny has ýokary etjekdigini (magnit bölmek we agrawitasiýa bölmek bilen deňeşdirilende) bellemeli; baýlaşdyrmak üçin zerur bolan bölejikleriň ölçegi deňeşdirme boýunça berk; flotasiýa prosesine täsir edýän köp sanly faktorlar bar, ýokary tehnologik talaplar bar; we galyndylaryň reagentlerini öz içine alýan hapa suwlar daşky gurşawa zyýanlydyr.
3. Flotasiýa barlaglarynyň mazmuny
Flotasiýa prosesi gaty minerallary we bölüji serişdeleri (suw, gaz) öz içine alýar. Ylmy-barlag işleriniň esasy mazmuny flotasiýanyň esasy ýörelgelerini, flotasiýa reagentlerini, flotasiýa enjamlaryny, flotasiýa proseslerini we ş.m. öz içine alýar.
Flotasiýanyň esasy teoriýasy minerallaryň suwda ýüzmegi, bölüniş serhetleriniň häsiýetlerini we ş.m. öz içine alýar, faza serhetleriniň häsiýetlerini, fazalaryň arasyndaky özara täsiri, köpürjikleriň minerallaşma mehanizmini we ş.m. öwrenýär; flotasiýa reagentleri boýunça ylmy barlaglar reagentleriň görnüşlerini, gurluşlaryny, häsiýetlerini, täsir mehanizmlerini, taýýarlamak we ulanmak usullaryny öz içine alýar; flotasiýa enjamlary boýunça ylmy barlaglar flotasiýa maşynlarynyň gurluşyny, iş prinsipini we ulanylyş şertlerini öz içine alýar; flotasiýa prosesleri boýunça ylmy barlaglar prosesiň gurluşyna, proses faktorlarynyň täsirine we gözegçiligine, şeýle hem reagent ulgamyna degişlidir; mundan başga-da, dürli magdanlaryň amaly ulanylyşyna degişli ylmy barlaglar bar.
Flotasiýa barlaglarynyň nazaryýet ulgamy proses mineralogiýa, organiki himiýa, organiki däl himiýa, fiziki himiýa (interfeýs himiýasy, kolloid himiýa), suwuklyk mehanikasy, mehaniki inženerçilik, awtomatiki anyklaýyş we tehniki we ykdysady seljerme ýaly ugurlary öz içine alýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 9-njy fewraly