Çig çig maddalaryň mehanizmiýag deemulgatorlaryfaza inwersiýasy-ters deformasiýa teoriýasyna esaslanýar. Demulgator goşulandan soň, faza inwersiýasy ýüze çykýar we emulgator tarapyndan emele getirilýän emulsiýa görnüşine (ters demulgator) garşy emulsiýa görnüşini öndürýän surfaktantlary döredýär. Bu demulgatorlar gidrofob emulgatorlar bilen özara täsirleşip, kompleksleri emele getirýärler we şeýlelik bilen emulgator häsiýetlerini neýtrallaşdyrýarlar. Başga bir mehanizm çaknyşma arkaly ýüzara plýonkanyň ýyrtylmagydyr. Gyzdyrma ýa-da garyşdyrma wagtynda demulgatorlar köplenç emulsiýanyň ýüzara plýonkasy bilen çaknyşýarlar - oňa adsorbsiýa bolýarlar ýa-da käbir surfaktant molekulalaryny çykarýarlar - bu bolsa plýonkany durnuksyzlaşdyrýar we flokkulýasiýa, birleşme we ahyrsoňy demulgatorlaşmaga getirýär.
Çig nebit emulsiýalary, adatça, nebit önümçiligi we gaýtadan işlemek wagtynda ýüze çykýar. Dünýädäki çig nebitiň köp bölegi emulsiýalaşdyrylan görnüşde öndürilýär. Emulsiýa azyndan iki garyşmaýan suwuklykdan ybarat bolup, olaryň biri beýlekisinde asylgy duran örän inçe damjalar (diametri takmynan 1 mm) görnüşinde ýaýraýar.
Adatça, bu suwuklyklaryň biri suw, beýlekisi bolsa nebitdir. Nebit suwda inçe dispersiýa edilip, suwda nebit (O/W) emulsiýasyny emele getirip biler, bu ýerde suw üznüksiz faza, nebit bolsa dispersiýa fazasydyr. Tersine, eger nebit üznüksiz faza bolsa we suw dispersiýa edilse, ol nebitde suw (W/O) emulsiýasyny emele getirýär. Çig nebit emulsiýalarynyň köpüsi ikinji görnüşe degişlidir.
Soňky ýyllarda çig nebitiň demulsifikasiýa mehanizmleri boýunça geçirilen barlaglar damjalaryň birleşmesiniň we demulsifikatorlaryň fazalarara reologiýa täsiriniň jikme-jik gözegçiliklerine gönükdirildi. Şeýle-de bolsa, demulsifikator-emulsiýa özara täsirleriniň çylşyrymlylygy sebäpli, giňişleýin barlaglara garamazdan, demulsifikasiýa mehanizmi boýunça henizem bitewi teoriýa ýok.
Giňden kabul edilen birnäçe mehanizmler şu aşakdakylary öz içine alýar:
1. Molekulanyň ýerini üýtgetmegi: Demulgator molekulalary serhetde emulgatorlaryň ornuny tutýar we emulsiýanyň durnuksyzlygyna sebäp bolýar.
2. Gyryş deformasiýa: Mikroskopiki barlaglar W/O emulsiýalarynyň ýag halkalary bilen bölünen iki ýa-da köp suw gatlaklarynyň bardygyny görkezýär. Gyzdyrmak, garyşdyrmak we deemulgator täsiri astynda bu gatlaklar biri-biri bilen baglanyşyp, damjalaryň birleşmegine sebäp bolýar.
Mundan başga-da, O/W emulsiýa ulgamlary boýunça ýerli barlaglar ideal deemulgatoryň aşakdaky kriteriýalara laýyk gelmelidigini görkezýär: güýçli ýüzleý işjeňlik, gowy çyglylyk, ýeterlik flokkulýasiýa ukyby we netijeli birleşme görkezijisi.
Demulgatorlar surfaktantlaryň görnüşlerine görä bölünip bilner:
•Anion demulgatorlary: Karboksilatlar, sulfonatlar we polioksietilen ýag sulfatlaryny öz içine alýar. Olar has az täsirli, uly dozalary talap edýär we elektrolitlere duýgurdyr.
•Kation deemulgatorlary: Esasan dörtlük ammonium duzlary, ýeňil nebit üçin netijeli, ýöne agyr ýa-da köne nebit üçin ýaramsyz.
•Ionik däl demulgatorlar: Aminler ýa-da spirtler tarapyndan başlanan blok poliefirleri, alkilfenol smola blok poliefirleri, fenol-amin smola blok poliefirleri, silikon esasly demulgatorlar, ultra ýokary molekulýar agramly demulgatorlar, polifosfatlar, modifisirlenen blok poliefirleri we zwitterion demulgatorlary (meselem, imidazolin esasly çig nebit demulgatorlary) öz içine alýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 22-nji awgusty