ठोस पदार्थ तरल पदार्थको सम्पर्कमा आउँदा भिज्ने समस्या हुन्छ। मूल ठोस-ग्यास र तरल-ग्यास इन्टरफेसहरू गायब हुन्छन्, र नयाँ ठोस-तरल पदार्थ इन्टरफेस बन्छन्। उदाहरणका लागि, कपडाका फाइबरहरू ठूलो विशिष्ट सतह क्षेत्र भएका छिद्रपूर्ण सामग्रीहरू हुन्। जब घोल फाइबरहरूमा फैलिन्छ, यसले फाइबरहरू बीचको खाडलमा प्रवेश गर्छ र हावालाई विस्थापित गर्छ, जसले गर्दा मूल वायु-फाइबर इन्टरफेसलाई तरल-फाइबर इन्टरफेसमा परिणत हुन्छ।-यो एक विशिष्ट भिजाउने प्रक्रिया हो। यसैबीच, घोल फाइबरको भित्री भागमा प्रवेश गर्छ, जसलाई पेनिट्रेशन भनिन्छ। भिजाउने र प्रवेशलाई सहज बनाउने सर्फ्याक्टेन्टहरूलाई क्रमशः भिजाउने एजेन्ट र पेनिट्रेटिङ एजेन्ट भनिन्छ।
पानीमा तेलको सतह तनाव उच्च हुन्छ। जब तेललाई पानीमा थपिन्छ र मिश्रणलाई जोडदार रूपमा चलाइन्छ, तेल मसिना थोपाहरूमा टुक्रिन्छ र इमल्सन बन्छ, तैपनि मिश्रण फेरि तहहरूमा अलग हुन्छ जब हलचल रोकिन्छ। यदि सर्फ्याक्टेन्ट थपिन्छ र मिश्रण चलाइन्छ भने, हलचल बन्द भएपछि तहहरू लामो समयसम्म सजिलै अलग हुँदैनन्, जुन इमल्सिफिकेशन हो। तेल अणुहरूको हाइड्रोफोबिक भाग सर्फ्याक्टेन्टहरूको हाइड्रोफिलिक समूहहरूले घेरिएको हुन्छ, जसले दिशात्मक आकर्षक बलहरू सिर्जना गर्दछ। यसले पानीमा तेल फैलाउन आवश्यक ऊर्जा घटाउँछ र तेलहरूको प्रभावकारी इमल्सिफिकेशन प्राप्त गर्दछ।
सर्फ्याक्टेन्टहरूको इमल्सिफाइङ प्रभावको कारण, ठोस सतहहरूबाट छुट्याइएको तेल र फोहोर कणहरूलाई स्थिर रूपमा इमल्सिफाइ गर्न सकिन्छ र जलीय घोलमा फैलाउन सकिन्छ, जसले गर्दा सफा गरिएका सतहहरूमा पुन: जम्मा हुनबाट र पुन: प्रदूषण हुनबाट रोकिन्छ।
फैलावट भन्नाले अघुलनशील ठोस पदार्थहरूलाई घोलमा साना कणहरूको रूपमा वितरित गरी निलम्बन बनाउनु भन्ने प्रक्रियालाई बुझाउँछ। ठोस पदार्थहरूको फैलावट बढाउने र स्थिर निलम्बन कायम राख्ने सर्फ्याक्टेन्टहरूलाई फैलावट भनिन्छ। व्यवहारमा, अर्ध-ठोस तेलहरूलाई घोलमा इमल्सिफाइड र छर्दा इमल्सिफाइड र फैलावट छुट्याउन गाह्रो हुन्छ। इमल्सिफाइड र डिस्पर्सेन्टहरू सामान्यतया एउटै प्रकारका पदार्थ हुने भएकाले, व्यावहारिक प्रयोगहरूमा तिनीहरूलाई सामूहिक रूपमा इमल्सिफायर-डिस्पर्सेन्ट भनिन्छ।
घुलनशीलता भनेको सर्फ्याक्टेन्टहरूले पानीमा थोरै मात्रामा घुलनशील वा अघुलनशील पदार्थहरूको घुलनशीलता बढाउन सक्छ भन्ने हो। उदाहरणका लागि, पानीमा बेन्जिनको घुलनशीलता आयतनको हिसाबले ०.०९% हुन्छ। सोडियम ओलियट जस्ता सर्फ्याक्टेन्टहरू थपेपछि, बेन्जिनको घुलनशीलता १०% सम्म बढ्न सक्छ।
घुलनशीलता पानीमा सर्फ्याक्टेन्टहरूद्वारा बनाइएका माइकेलहरूसँग नजिकको सम्बन्ध राख्छ। माइकेल भनेको हाइड्रोफोबिक अन्तरक्रियाको कारणले गर्दा जलीय घोलमा सर्फ्याक्टेन्ट अणुहरूको हाइड्रोकार्बन चेनहरू एकअर्काको नजिक आउँदा बनेको समुच्चय हो। माइकेलको भित्री भाग अनिवार्य रूपमा तरल हाइड्रोकार्बन हुन्छ, त्यसैले बेन्जिन र खनिज तेल जस्ता पानीमा अघुलनशील गैर-ध्रुवीय जैविक घुलनशील पदार्थहरू माइकेल भित्र सजिलै घुलनशील हुन सक्छन्। घुलनशीलता भनेको माइकेलहरूद्वारा लिपोफिलिक पदार्थहरूको विघटन हो, जुन सर्फ्याक्टेन्टहरूको एक अद्वितीय गुण हो। यो तब मात्र प्रभावकारी हुन्छ जब घोलमा सर्फ्याक्टेन्ट सांद्रता महत्वपूर्ण माइकेल सांद्रता (CMC) भन्दा बढी हुन्छ, अर्थात् जब ठूलो संख्यामा ठूला माइकेलहरू अवस्थित हुन्छन्। थप रूपमा, ठूला माइकेलहरूले बढी घुलनशीलता क्षमता प्रदान गर्दछ।
घुलनशीलता इमल्सिफिकेशन भन्दा फरक छ। इमल्सिफिकेशनले एक विच्छेदन र अस्थिर बहु-चरण प्रणाली उत्पादन गर्दछ जहाँ एक तरल चरण पानी वा अर्को तरल चरणमा छरिन्छ। यसको विपरित, घुलनशीलताको परिणाम एक समान, स्थिर एकल-चरण प्रणालीमा हुन्छ जहाँ घुलनशील घोल र घुलनशील पदार्थ एउटै चरणमा अवस्थित हुन्छ। एक प्रकारको सर्फ्याक्टेन्टमा इमल्सिफिकेशन र घुलनशील दुवै गुणहरू हुन सक्छन्, तर घुलनशीलता तब मात्र हुन्छ जब यसको सांद्रता महत्वपूर्ण माइकेल सांद्रता भन्दा माथि हुन्छ।
जब सर्फ्याक्टेन्ट अणुहरू कपडाको सतहमा दिशात्मक रूपमा पङ्क्तिबद्ध हुन्छन्, तिनीहरूले कपडाको स्थिर घर्षणको गुणांक घटाउँछन्। रेखीय अल्काइल पोलिअक्सिथिलिन पोलियोल र रेखीय अल्काइल फ्याटी एसिड पोलिअक्सिथिलिन इथर जस्ता गैर-आयनिक सर्फ्याक्टेन्टहरू, साथै विभिन्न क्याशनिक सर्फ्याक्टेन्टहरूले कपडाको स्थिर घर्षण गुणांक कम गर्न सक्छन् र यसरी कपडा सफ्टनरको रूपमा काम गर्छन्। यद्यपि, शाखायुक्त अल्काइल वा सुगन्धित समूहहरू भएका सर्फ्याक्टेन्टहरूले कपडाको सतहहरूमा व्यवस्थित दिशात्मक व्यवस्था बनाउन असफल हुन्छन् र त्यसैले सफ्टनरको रूपमा प्रयोगको लागि अनुपयुक्त हुन्छन्।
पोस्ट समय: जुन-१०-२०२६