KeselamatanSurfaktan
Surfaktan dan metabolitnya mendorong perubahan biologi dalam organisma, iaitu potensi toksik dan kesan sampingan pada badan, termasuk ketoksikan akut, ketoksikan subakut, ketoksikan kronik, kesan terhadap kesuburan dan pembiakan, ketoksikan embrio, teratogenisiti, mutagenisiti, karsinogenik, pemekaan, hemolisis dan sebagainya. Surfaktan bersentuhan dengan bahagian tubuh manusia yang berbeza dalam pelbagai cara, dan keperluan yang berbeza ditetapkan untuk toksik dan kesan sampingan yang dinyatakan di atas.
Surfaktan semakin meluas digunakan dalam sistem yang bersentuhan dengan tubuh manusia, seperti farmaseutikal, makanan, kosmetik dan produk kebersihan diri. Dengan peningkatan taraf hidup manusia, semakin banyak perhatian telah diberikan kepada kesan toksik dan sampingan surfaktan dalam pelbagai formulasi sentuhan manusia. Untuk tujuan aplikasi yang berbeza, kebimbangan utama mengenai surfaktan terutamanya tertumpu pada kerengsaan mukosa, pemekaan kulit, ketoksikan, ketoksikan genetik, karsinogenik, teratogenisiti, hemolisis, kebolehcernaan dan penyerapan, serta kebolehuraian biologi. Contohnya, dalam bidang kosmetik, prinsip tradisional pemilihan bahan mengutamakan kesan kosmetik. Apabila memilih surfaktan, pertimbangan hanya diberikan kepada mencapai fungsi utama yang optimum seperti pembersihan, pembuih, pengemulsian dan penyebaran; fungsi sekunder atau tambahan hanya dianggap sebagai kebimbangan sekunder, manakala sedikit atau tiada pertimbangan diberikan kepada kesan surfaktan terhadap keadaan semula jadi kulit dan rambut. Pada masa kini, prinsip pemilihan surfaktan secara beransur-ansur telah beralih kepada memastikan perlindungan keadaan kulit dan rambut yang normal dan sihat serta meminimumkan kesan toksik dan sampingan pada tubuh manusia, sebelum mengambil kira cara melaksanakan fungsi utama dan tambahan surfaktan yang optimum. Trend perkembangan ini menimbulkan cabaran kepada pembekal bahan mentah surfaktan, penggubal dan pengeluar, iaitu cara mengenali semula dan menilai keselamatan dan kelembutan surfaktan, supaya dapat menyediakan pengguna dengan produk yang paling selamat, paling ringan dan paling berkesan. Oleh itu, adalah sangat perlu untuk menilai semula keselamatan dan kelembutan kedua-dua jenis surfaktan sedia ada dan baharu.
Surfaktan kationik biasanya digunakan sebagai pembasmi kuman dan bakterisid, dengan kesan pembunuhan yang kuat terhadap pelbagai bakteria, kulat dan kulat, tetapi ia juga menghasilkan kesan toksik dan sampingan secara serentak. Ia boleh merendahkan fungsi sistem saraf pusat dan sistem pernafasan, dan menyebabkan kesesakan gastrik. Surfaktan anionik mempunyai ketoksikan yang agak rendah dan tidak akan menyebabkan kemudaratan toksik akut kepada tubuh manusia dalam julat kepekatan aplikasi konvensional, tetapi pengambilan oral boleh menyebabkan ketidakselesaan gastrousus dan cirit-birit. Surfaktan bukan ionik adalah toksik rendah atau tidak toksik dan tidak beracun melalui pemberian oral. Antaranya, surfaktan PEG mempunyai ketoksikan terendah, diikuti oleh ester gula, AEO, siri Span dan Tween, manakala alkilfenol etoksilat mempunyai ketoksikan yang agak tinggi.
Bagi haiwan akuatik, ketoksikan keseluruhan surfaktan bukan ionik adalah lebih tinggi daripada surfaktan anionik.
Ujian ketoksikan subakut dan kronik biasanya mengambil masa yang lama. Disebabkan oleh perbezaan dalam haiwan uji kaji dan keadaan uji kaji yang lain, adalah sukar untuk membandingkan pelbagai data. Walau bagaimanapun, secara amnya diakui bahawa keputusan ujian ketoksikan subakut dan kronik surfaktan bukan ionik termasuk dalam kategori tidak toksik. Pengambilan jangka panjang tidak akan menyebabkan reaksi patologi. Hanya sesetengah jenis yang boleh meningkatkan penyerapan lemak, vitamin atau bahan lain oleh tubuh manusia, atau mendorong perubahan fungsi berbalik pada organ tertentu apabila diambil secara oral pada dos yang tinggi. Oleh itu, surfaktan bukan ionik boleh digunakan sebagai bahan yang mempunyai keselamatan yang tinggi.
Dalam industri makanan, surfaktan bukan ionik biasanya digunakan sebagai pengemulsi. Kadangkala, fungsinya seperti pembuih, penyahbuih, pembasahan, penyebaran, anti-penghabluran, anti-penuaan, pencegahan retrogradasi, pengekalan air, pensterilan dan sifat antioksidan juga diperlukan. Surfaktan yang digunakan sebagai pengemulsi makanan tertakluk kepada sekatan yang ketat. Hanya beberapa jenis yang secara amnya diluluskan untuk digunakan, dan sesetengahnya dihadkan lagi oleh indeks Pengambilan Harian yang Boleh Diterima (ADI, mg/kg), yang merujuk kepada dos maksimum bahan tambahan tertentu yang boleh dimakan secara berterusan oleh tubuh manusia bagi setiap unit berat badan tanpa menyebabkan kesan buruk kepada kesihatan.
Surfaktan bukan ionik biasanya digunakan sebagai pelarut, pengemulsi atau agen penggantung dalam suntikan farmaseutikal dan suntikan nutrien. Bagi senario yang melibatkan isipadu suntikan tunggal yang besar, terutamanya suntikan intravena, sifat hemolitik surfaktan mesti diambil serius. Surfaktan anionik menunjukkan kesan hemolitik terkuat dan secara amnya tidak digunakan dalam suntikan; surfaktan kationik berada di kedudukan kedua dalam aktiviti hemolitik, manakala surfaktan bukan ionik mempunyai potensi hemolitik terendah. Antara surfaktan bukan ionik, ester PEG asid minyak jarak terhidrogenasi menunjukkan kesan hemolitik yang agak rendah dan paling sesuai untuk suntikan intravena. Walau bagaimanapun, meningkatkan tahap pempolimeran PEG akan menghasilkan aktiviti hemolitik yang lebih tinggi daripada surfaktan jenis Tween. Urutan hemolitik surfaktan bukan ionik ialah: Tween<Ester asid lemak PEG<Alkilfenol PRG<AEO. Dalam siri Tween, tertib hemolitik ialah: Tween 80.
Masa siaran: 12 Mei 2026